– Қазіргі заман – халықтар ықпал­дас­тығын өте-мөте талап ететін жа­һан­дану заманы. Қазақтың бұндағы ұста­натын жолы қайсы?

– Расында, біздің бүгінгі дәуір – мем­ле­кет­тердің, халықтың, жалпы, ұлттардың жа­һан­дану үрдісіне тап болған дәуір. Ғалым­дар­дың жаһандану жайындағы болжамы да сан түрлі. Әйтсе де түптің түбінде жер-жаһанды ме­кен­деген жұрттың бәрі өздері үшін бір ыңғайлас мәдени-рухани қарым-қатынасқа түсіп, эко­но­микалық-саяси сүрлеуге негізделіп өмір сүреді, барша ел бірігу арқылы тұтас­тық­қа қарай көшеді дегенге саятын тұжырым кө­бірек құпталады. Бұның арғы жағына үңілсек, ғалам­дасу үдерісі кезеңінде көптеген ұлттар мен мемлекеттердің жеке дәстүріне, оқшау әдет-ғұрпына орын қалмайтындай. Бәрі бір тектікке ауады, адам бойындағы мінездік құн­ды­лықтарға дейін ортақтаса түседі деген пікір­лер де баршылық. Осындай пікірлердің байыб­ына ой жүгірткенде мынаны бай­қай­тын­даймын: адам баласы белгілі бір тәртіп пен түсінікке ғана емес, әдет-ғұрыпқа, оның ішінде киім кию әдебі, жүріс-тұрыс этикасы, тіпті тамақтану мен сөйлесу мәдениетінде үстем­дігімен ілгеріленген жүйені ұстануға бейім тұрады. Ал жаһандану жағдайында бұн­дай әдептің байыптысы қане? Байыпты бұйымды бізге кім ұсынады? Дәл осы сұраққа келгенде көбінесе еуроцентристік көзқарастың емеуріні қылтиып шығатыны айқын. Яғни қай­сыбір ғалымдар ортақ, баршаға ыңғай­лан­ған жүйені тек америкалық немесе батыс­тық үлгімен ұштап, осы екі жүйе басым бо­ла­ды, қалғаны тек солардың айналасына шо­ғырланады не­ме­се еліктейді деген сәуегей­лік танытады. Әри­не, бұндай ой белгілі бір дәрежедегі идео­логиялық өктемдікпен айты­лу­да. Осындай идео­логия адуыны арқылы бас­қа құрлықтағы мәдениет пен ұлттың өкілдеріне жаһандану ықпалын себу көбірек көрініс беріп жатыр. Екі жүйені санаға сіңіру арқылы еуроцентристік пиғылға үйрете беру, ұйыта беру көзделетін тәрізді. Әйтсе де бұған қарсы кейбір ғалым­дар­дың «әлемдік жаһан­дану үрдісіне өз ерек­ше­лігімізбен ғана ба­руы­мыз керек» деген дауысы естіледі. Мен осы тұсқа көбірек илана­мын, құптаймын. Әлбетте, ғаламдасуда кімнің дауысы үстемдеу болса, ортақ дүниеде кімнің мәдениеті басымдау болса, адамзат баласының ары қарайғы дамуы­на сол тараптың белгілі бір дәрежедегі ықпалы болатыны сөзсіз.